ਗੱਲ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੀ ਹੈ | ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਲੱਖੀ ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ | ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮੁਨਿਸਪ੍ਲ ਕਮੇਟੀ ਵਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸਕੂਲ ਸੀ , ਜਿੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਜਮਾਤ ਦਾਖਿਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ , ਉਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਲੱਖੀ ਮਾਸਟਰ ਪੜਾਉਂਦਾ ਸੀ | ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ | ਸਕੂਲ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ , ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਾਲੀ ਗਲੀ ਲੰਘ ਕੇ , ਐਬਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕੋਠੀ ਕੋਲੋਂ ਸੜਕ ਪਾਰ ਕਰਕੇ , ਸੜਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਐਕ (ਨਹਿਰ ) ਚਲਦੀ ਸੀ , ਬਸ ਥੋੜੀ ਹੀ ਦੂਰ ਸੜਕ ਕੰਢੇ ਉਹ ਸਕੂਲ ਸੀ | ਬਾਕੀ ਸਕੂਲ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਯਾਦ ਨਹੀਂ , ਉਹ ਕਿੰਝ ਦਾ ਸੀ , ਕਿਹੜੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪੜਦਾ ਸੀ , ਕੀ ਪੜਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੌਣ ਪੜਾਉਂਦਾ ਸੀ | ਲੱਖੀ ਮਾਸਟਰ ਦਾ ਕੁਝ ਯਾਦ ਜਿਹਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ , ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਕੁਰਸੀ ‘ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ | ਇਹ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਨਾਨੀ ਜੋ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ , ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲੇ ਛੱਡ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਛੁੱਟੀ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਸਕੂਲੋਂ ਲੈ ਆਉਂਦੀ ਸੀ | ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੰਝ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਜਮਾਤ ਤੋਂ ਦੂਸਰੀ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ , ਮੈਨੂੰ ਚੇਤੇ ਨਹੀਂ , ਕਿਉਂ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਕੀ ਪੜਿਆ , ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ | ਦੂਸਰੀ ਜਮਾਤ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ,ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋ ਗਈ , ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਜਿੰਨਾਹ ਜੋ ਚਾਉਂਦੇ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਗਾਂ ਕੋਲ ਜੋ ਸੀ , ਸਭ ਕੁਝ ਗਵਾ ਲਿਆ |
ਲੱਖੀ ਮਾਸਟਰ ਕੁੜਤਾ , ਪਜਾਮਾ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ , ਅਧਖੜ ਉਮਰ ਦਾ ਲਗਦਾ ਸੀ , ਸਿੱਦਾ ਜਿਹਾ , ਗਰੀਬੜਾ ਜਿਹਾ | ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਜਾ ਕੇ ਪੱਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਾਸਟਰਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਬੜੀ ਮਾੜੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਤਨਖਾ ਬਹੁਤ ਮਾਮੂਲੀ ਜਹੀ | ਉਹ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਆਉਂਦਾ , ਉਸਦੇ ਹਥ ਵਿਚ ਇੱਕ ਗੜਵੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ , ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਉਸਨੂੰ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਉਂਦੇ , ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰਦਾ , ਮੈਂ ਕਿਤਾਬ /ਕਾਇਦਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ | ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪੜਾਉਂਦਾ , ਮੈਂ ਕੀ ਪੜਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਕੀ ਪੜਾਉਂਦਾ ,ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਮਿੱਟ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਬਸ ਇਹਨਾਂ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸਾਹਮਣੇਂ ਇੱਕ ਲੱਸੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਗਲਾਸ ਰੱਖਦੇ , ਜੋ ਉਹ ਪੀ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਲਿਆਂਦੀ ਗੜਵੀ ਲੱਸੀ ਨਾਲ ਭਰਵਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ । ਇਹ ਉਸਦਾ ,ਘਰ ਆਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪੜਾਉਣ ਦਾ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਲਿਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣ ਦਾ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਸੀ । ਜੋ ਵੀ ਮੈਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਪੜਿਆ ,ਸਭ ਵੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂ ਕੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਬਨਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਫਿਰ ਪਹਿਲੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਾਖਿਲ ਹੋਇਆ । ਲੱਖੀ ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਲੱਸੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਯਾਦ ਹੈ ।