ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਿਲਣ-ਜੁਲਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਵਟਸਐਪ, ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਵਰਗੇ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸਵਾਲ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ—ਕੀ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਾਸਵਰਡ ਮੰਗਣਾ ਸਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਗਲਤ? ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਪਰਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਇਸਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਪਾਸਵਰਡ ਮੰਗਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਦਲੀਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਛੁਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਡਰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਾਸਵਰਡ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਨਿਭਾਅ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਕਈ ਜੋੜੇ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਸਵਰਡ ਜਾਣਨ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਘਟਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਲਤਫ਼ਹਮੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਔਨਲਾਈਨ ਧੋਖੇ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਮ ਹਨ, ਇਹ ਸੋਚ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹੀ ਵੀ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਕੀ ਭਰੋਸਾ ਮੰਗਣ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਦੇਣ ਨਾਲ? ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਾਸਵਰਡ ਮੰਗਣਾ ਅਕਸਰ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਡਰ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੂਜੇ ਦੇ ਹਰ ਮੈਸੇਜ, ਲਾਈਕ ਅਤੇ ਫਾਲੋਅਰ ’ਤੇ ਨਿਗਾਹ ਰੱਖਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਾਂਝ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵੱਲ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘੁੱਟਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮਾਜਕ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਸੋਚ ਕਈ ਵਾਰ ਹਾਵੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਮੁੰਡੇ ਇਹ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੁੜੀ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ’ਤੇ ਹੱਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਈ ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਪਿਆਰ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਸਵਰਡ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਖਾਤਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਪਾਸਵਰਡ ਬਦਲੇ, ਬਲੈਕਮੇਲ ਜਾਂ ਬਦਨਾਮੀ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿਆਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਘੁਲ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਹੱਦਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਔਨਲਾਈਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ। ਜੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੱਚੇ ਭਰੋਸੇ ’ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਾਸਵਰਡ ਦੀ ਲੋੜ ਆਪੇ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਹੱਦਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹੀ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੱਡੇ ਝਗੜਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਮਲਕੀਅਤ ਨਹੀਂ, ਸਾਂਝ ਵਜੋਂ ਸਮਝਣ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪਾਸਵਰਡ ਮੰਗਣਾ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਗਲਤ। ਅਸਲ ਮਾਪਦੰਡ ਨੀਅਤ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਹੈ। ਜੇ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਪੂਰੀ ਸਹਿਮਤੀ, ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਚੋਣ ਹੈ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਦਬਾਅ, ਸ਼ੱਕ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਪਿਆਰ ਆਪਣੀ ਰਾਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਹਤਮੰਦ ਰਿਸ਼ਤਾ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਭਰੋਸਾ ਪਾਸਵਰਡ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਵਰਤਾਰੇ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ।